naar top
Menu
Logo Print
23/05/2018 - GAUTHIER GELDHOF

VDAB SPEELT IN OP HOGE NOOD AAN KENNIS IN HYDRAULICA

VDAB Wondelgem

Theorie gaat hand in hand met praktijk

Industrieel tekenen, industriële elektriciteit, PLC-programmatie ... Je kunt het zo gek niet bedenken of men kan er de opleiding van genieten bij de VDAB in Wondelgem, anno 2018 nog steeds het grootste opleidingscentrum van Vlaanderen. Ook een praktijkgerichte cursus hydraulica maakt er deel uit van het omvangrijke aanbod.
“Omdat inzicht in hydraulica voor heel wat toepassingen nog steeds een noodzaak blijkt en er een grote vraag is naar opgeleid personeel“, klinkt het bij monde van Luc Vlaemynck, een van de twee instructeurs die deze materie onderrichten ginds in het VDAB-opleidingscentrum in Wondelgem.

NOG STEEDS VEEL HYDRAULICA

In het opleidingscentrum van VDAB (Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding) in Wondelgem poogt men een reflectie te bieden van wat er leeft in de industrie (ook automatisering en robotisatie passeren er anno 2018 de revue), om werkzoekenden zo adequaat mogelijk te kunnen begeleiden. Operatoren, onderhoudstechnici of andere profielen in wording kunnen hier hun eerste stappen zetten op weg naar kennis, een traject waar diverse deelaspecten volgens een weluitgekiende chronologie aan bod komen.

De zoektocht naar geschoold personeel

Het kan misschien vreemd klinken, maar het voortbestaan van het onderdeel hydraulica binnen de opleiding automatisatie werd een tijdje terug in vraag gesteld. Uiteindelijk diende men, na een gesprek met enkele prominenten uit de industrie, terug te komen op de intentie om deze opleiding op te schorten. Hydraulica was en is immers nog steeds enorm aanwezig in de Belgische industrie, al blijkt ook in dit vakgebied de aanwerving van geschikt en goed opgeleid personeel voor bedrijven een heuse calvarietocht. En dus besloot VDAB de opleiding te behouden, zij het dan als onderdeel binnen in de opleiding onderhoudsmechanica en dus niet langer als aspect van automatisatie.

Koerswijziging

Luc Vlaemynck VDAB Wondelgem
Luc Vlaemynck, Instructeur Hydraulica VDAB Wondelgem

“De keuze om hydraulica onder te brengen als onderdeel van de opleiding onderhoudsmechanica lijkt me evident“, vertelt Luc Vlaemynck, intussen zelf al vier jaar in dienst bij VDAB Wondelgem, na vijf jaar bij het filiaal in Brugge te hebben gewerkt.

“Het zijn immers vooral onderhoudstechnici die met hydraulicagerelateerde problemen worden geconfronteerd in de praktijk.“ Maar uiteraard komt in die opleiding onderhoudsmechanica ook veel meer aan bod dan louter hydraulica. Cursisten krijgen er alle basishandelingen van de mechanica, zijnde verspanende bewerkingen, lassen en montagetechnieken.“

TRAJECT

Opleidingstraject

De opleiding onderhoudsmechanica bevat, naast een stageperiode waar cursisten twee weken in een bedrijf aan de slag gaan, aan het einde van de opleiding een à twee weken pneumatica en twee à drie weken elektriciteit, om uiteindelijk af te sluiten met twee tot drie weken hydraulica. In het onderdeel hydraulica is stromingsleer een van de zaken die aan bod komen.

“Hydrauliek is iets heel eigenaardigs. Je drukt op een knopje en plots gaat een cilinder bewegen door middel van olie. Veel mensen weten niet wat daar allemaal achter zit."

“Hydrauliek“, zo weet Vlaemynck, “is iets heel eigenaardigs. Je drukt op een knopje en plots gaat een cilinder bewegen door middel van olie. Veel mensen weten niet wat daar allemaal achter zit. Het berekenen van de druk, het instellen van de snelheid ... Dat is de essentiële basis voor iedereen die start met hydraulica. Immers, dat moét je kunnen voor je verdere stappen onderneemt.“ Nadien gaat men meer de praktische kant opzoeken: wat zit in de hydraulische kringloop? Uit welke componenten is die cyclus opgebouwd? Welke beveiliging is er voorzien? Wat is drukopbouw? Wat zijn cilinders? Hoe wordt de snelheid geregeld? Het dimensioneren of ontwerpen komt hoegenaamd niet aan bod, dat is eerder een verantwoordelijkheid voor de ingenieurs die een systeem moeten concipiëren. Wel kunnen dergelijke profielen hier het verschil tussen een ontwerp op papier en de situatie in de praktijk zelf ervaren. Dat maakt dat ook planlezen en de gehanteerde symboliek een onontbeerlijk onderdeel van de cursus vormen.

Opleiding à la tête du client

motor pomp emf dordt

“Het opleidingstraject voor werkzoekenden is zo opgebouwd dat ieder individu voldoende ruimte krijgt om op eigen tempo de materie door te nemen, maar we krijgen ook vaak werkgevers zoals de firma's ATS, Aswebo of Jan De Nul over de vloer voor een werknemersopleiding van een drietal weken. Wij werken à la tête du client, zoals dat dan heet. U vraagt, wij draaien.

Voor bedrijven is er vaak minder tijd dan voor werkzoekenden, we moeten sneller antwoorden voorzien. Zij die op eigen houtje de opleiding lopen, hebben vaak iets meer tijd om zelf na te denken over bepaalde vraagstukken.“

Al heeft niet iedereen klaarblijkelijk die tijd nodig. “Er is een voorbeeld van een burgerlijk ingenieur, een enorm knappe kop, die de cursus volgde op z'n eigen tempo ...“ (lacht) “Op een week tijd was die man door de hele cursus heen. Die theorie bleek overbodig voor hem“, klinkt het bij Vlaemynck. “Wat primeerde, was de praktijk: wat gebeurt er bij welke ingreep? Dat is ook een van de redenen waarom we nog één oude machine hebben staan: daar mag of kan je immers nog doen wat niet mag bij de nieuwe installaties. Zo mag je er bijvoorbeeld onderdruk creëren, zodat er dampluchtbelletjes ontstaan. Het spreekt voor zich dat cavitatie natuurlijk verschrikkelijk slecht is, vandaar dat we dat ook aantonen op de oude installaties en niet op de nieuwe testopstellingen. We beschikken hiervoor nog over een karrenvracht aanreserveonderdelen, dus we kunnen nog wel eventjes verder.“

SIMULEREN: DE STERKTE VAN DE OPLEIDING

Testopstellingen

testopstelling

De grote sterkte van de hydraulicaopleiding bij VDAB Wondelgem is naar eigen zeggen de mogelijkheid tot simulatie op een van de vier waarheidsgetrouwe simulatoren, een cruciaal onderdeel van de opleiding.
“Toen ik hier aan de slag ging, waren er reeds enkele testopstellingen, maar die bleken volledig verouderd“, vertelt Vlaemynck. “In samenspraak met enkele collegae en specialisten uit de bedrijfswereld is men toen enkele nieuwe opstellingen gaan samenstellen. Geen goedkope, maar wél een broodnodige investering met oog op de toekomst. De nieuwe opstellingen zijn een pak moderner. Niet enkel qua uitvoering en voorzieningen, maar zeker ook wat veiligheid betreft, waar er toch een aantal zaken ernstig veranderd zijn.“

“Via de testopstellingen kunnen we een belasting simuleren. Bovendien beschikken we over twee onafhankelijke pompen, waardoor we twee systemen kunnen aansturen en als het ware tegen elkaar gaan werken."

“Via de testopstellingen kunnen we een belasting simuleren“, vertelt Vlaemynck. “Bovendien beschikken we over twee onafhankelijke pompen, waardoor we twee systemen kunnen aansturen en als het ware tegen elkaar gaan werken. Bij systemen met slechts één pomp kan je geen twee processen onafhankelijk gaan sturen, want het ene zou het andere opheffen. De testopstelling is verder voorzien van verscheidene hydraulische componenten zoals een hydraulische motor, snelheidsregelventielen, elektrohydraulische drukinstellers, klassieke ventielen, manifolds, debietmeters, alsook een maatglas, zodat cursisten ook écht zien hoeveel olie er zo door het systeem loopt. En hoe snel de temperatuur kan oplopen.

testopstelling

Veiligheid gegarandeerd

“Als cursisten de hele voormiddag praktijksituaties simuleren op de testopstelling, dan stijgt het kwik al snel zo'n 20 tot 30 graden. Immers, de testopstelling is niet voorzien van koeling. Er wordt dan ook steeds gevraagd om de pompen van de simulatoren stil te leggen tussen de oefeningen.“

De veiligheid blijft volgens de instructeur te allen tijde gegarandeerd. 
“De olie zit achter in de testopstelling, cursisten kunnen niet tussen de verschillende componenten en de maximale druk bedraagt 80 bar. De veiligheid kan met andere woorden probleemloos worden gegarandeerd, wat in een praktijkomgeving niet altijd het geval is.“

Simulatie van hydraulica

Naast de hardware beschikt men bij VDAB ook over de nodige softwarematige ondersteuning. 
“Met FluidSIM van Festo kunnen we onze cursisten de gevolgen van het afregelen van een hydraulisch circuit proefondervindelijk laten ervaren aan de computer. Ze kunnen er hydraulische schema's in tekenen. De leerlingen leren er welke onderdelen ze moeten gebruiken en hoe deze componenten schematisch moeten worden verbonden. Pas daarna kan men het theoretische gedeelte aftoetsen aan de hand van oefeningen op een van de testopstellingen.“

VEELVOORKOMENDE FOUTEN

Debiet vs. druk

hydraulica

“Welke zaken voor het meest onduidelijkheid zorgen?“, herhaalt Vlaemynck. “Zonder twijfel snelheid en druk. 'Het gaat niet snel genoeg, dus ik voer de druk op.' Dat krijg je er heel moeilijk uit. Je kan het ook niet kwalijk nemen. Van jongs af aan gaan we harder duwen om iets sneller vooruit te krijgen. In hydraulica, echter, is de snelheid niet afhankelijk van de druk, maar van het debiet. Werk je bijvoorbeeld onbelast, dan verandert de druk niks aan de uiteindelijke snelheid. Besluit je dan wel de druk te verhogen met het oog op een hogere snelheid, dan loop je het risico om bepaalde onderdelen van een installatie stuk te persen, wat in de praktijk (bv. door manipulatie van de drukbeveiliging) mogelijk desastreuze gevolgen kan hebben. Maar goed, het waanidee van druk opvoeren voor een hogere snelheid blijft er dus meestal een tijdje in zitten, tot het moment dat cursisten inzicht verkrijgen in hydromotoren. Daar zien ze dat de snelheid ongewijzigd blijft, ongeacht de druk, zolang de hoeveelheid olie die door de leidingen loopt - het debiet dus - eveneens onveranderd blijft. Na verscheidene keren proberen kunnen ze ervaren dat zelfs een drastische verlaging van de druk geen gevolg kent voor de snelheid van de olie. Gaat men daarentegen met meer olie draaien, dan gaat ook de snelheid omhoog.“

“Welke zaken voor het meest onduidelijkheid zorgen? Zonder twijfel snelheid en druk!"

Belasting

“Een positieve belasting is een tegenwerkende belasting, een negatieve belasting een meewerkende. 'Het werkt mee en toch is het negatief?' Ook dit zaait behoorlijk wat verwarring tijdens de opleiding. Dan probeer ik te illustreren dat tegenwerken positief kan zijn voor het hele systeem. Zo hou je het systeem immers onder controle. Een positieve belasting laat je toe de snelheid beter onder controle te houden.“

SMART HYDRAULICS

heftruck

“De componenten van bijvoorbeeld heftrucks werden vroeger steevast overgedimensioneerd. De pomp was te groot, de motor te zwaar, terwijl men nu - bijvoorbeeld door load sensing en flow sharing - probeert te achterhalen of alles niet beter, efficiënter kan. Bijvoorbeeld: als ik rijd, mag ik eigenlijk niet liften, en dus behoef ik ook geen druk of vermogen bij de componenten verantwoordelijk voor de liftbeweging (bv. aan de hand van een prioriteitsklep). Men zorgt ervoor dat alle functionaliteiten behouden blijven, maar enkel nog met het daartoe vereiste vermogen. Door prioriteitsventielen te plaatsen, laat je het hydraulische systeem weten welke componenten voorrang krijgen, terwijl de andere componenten low profile actief blijven. Het zogenaamde 'smart hydraulics' is iets waar fabrikanten zich massaal achter scharen, maar waarbij opleidingscentra zoals wij nog een inhaalslag te maken hebben, wat ergens ook vanzelfsprekend is. We kunnen immers niet voorlopen op de technologie op zich. Een loadsensingsysteem is er al, dus in principe moeten we in staat zijn om de theorie hierachter dit jaar nog in de opleiding te verwerken. Ook proportionele hydraulica zal hopelijk in de toekomst onderricht worden, opnieuw in samenwerking met enkele industriële partners.“

CONCLUSIE

De investeringen in de opleiding resulteerden intussen in een opmerkelijke hernieuwde interesse. “Al na twee jaar hadden ruim 100 personen de opleiding gevolgd. Het toont aan dat hydrauliek lééft, dat onze industrie hydraulica nog steeds nodig heeft. Hier geven wij de basiskennis mee!“

Meer lezen over hydraulica?