naar top
Menu
Logo Print
27/03/2018 - GAUTHIER GELDHOF

EFFICIENTIE IS EEN SAMENSPEL VAN FACTOREN

Kijk naar het systeem in plaats van naar de component

Tijdens de editie van Pumps & Valves in 2017 - de uitgave in Rotterdam - betrad Martijn van den Born het spreekgestoelte. De voorzitter van de Holland Pomp Groep, en sinds halfweg 2017 ook van Europump, maakte van de gelegenheid gebruik om de achtergrond van het begrip ecodesign te duiden. Onder invloed van een gewijzigde Europese wet- en regelgeving besloot de internationale vereniging van pompfabrikanten immers de handschoen op te nemen en de schouders onder het project Ecopump te zetten. Een uiteenzetting.

WIE IS MARTIJN VAN DEN BORN?

Martijn van den Born

Martijn van den Born volgde de opleiding automotive engineering & management aan de IVA Driebergen Business School, om zijn scholing nadien voort te zetten met een cursus marketing aan de City of London Polytechnic. Van den Born zette zijn eerste professionele stappen binnen het familiebedrijf ARBO, ontwikkelaar en fabrikant van speciale corrosiebestendige kunststof pompen en filters, om er uiteindelijk vanaf 1990 de functie als commercieel directeur in te vullen. Nadat zijn vader Arnold van den Born in 1994 (veertig jaar na de oprichting van ARBO) afscheid nam van het bedrijf, nam Martijn er zijn rol over als CEO, om vanaf 1996 na een buy-out ook eigenaar te worden van Arbo. In de herfst van 2013 besloot van den Born ook het voorzitterschap bij branchevereniging Holland Pomp Groep op zich te nemen, om uiteindelijk in 2017 ook aangesteld te worden als voorzitter van de Europese koepelorganisatie Europump.

Extended Product Approach
Martijn van den Born nam in 2017 de fakkel over als voorzitter van Europump van Kutlu Karavelioglu

EUROPUMP

Organisatie

“Europump, dat in 1970 boven de doopvont gehouden werd, telt anno 2017 zeventien landelijke verenigingen, waaronder ook enkele niet-EU-organisaties uit Zwitserland, Turkije en Rusland. Alles samen vertegenwoordigt Europump zowat 450 fabrikanten, en deze draagkracht is belangrijk“, klinkt het bij van den Born. “Het belang van onze industrietak - die overigens nog steeds groeiende is - is erg groot, met 10 miljard omzet en een gezamenlijk personeelsbestand van 100.000 mensen binnen Europa. Nemen we de exportcijfers erbij, dan kunnen we ineens ook vaststellen dat de Europese pompenindustrie ook wereldwijd bepalend is.“

Lees het interview met Kutlu Karavelioglu

Structuur

Om de gehele organisatie te kunnen managen, werden vier commissies in het leven geroepen.

  • “De Standaardcommissie, die de voornaamste drager is van het Ecopump-project, begeleidt het hele proces naar de goede wet- en regelgeving, zowel op technisch vlak als qua lobbywerk, zodat alle neuzen dezelfde kant uitgaan, ook die van de EU-commissieleden in Brussel.
  • Daarnaast is er ook een Technische Commissie die zich onder meer bezighoudt met de praktische implementatie van de regelgeving. Dat gaat dan bijvoorbeeld om het gebruik van componenten die in contact kunnen komen met drinkwater, iets waar heel wat bedrijven mee geconfronteerd worden (de nieuwe normen die hiervoor in de maak zijn, moeten op de een of andere manier aansluiten op de mogelijkheden binnen de industrie). Verder is Europump als enige organisatie uit de mechanische industrie hevig in de weer met de opzet van een programma rond de product environmental footprint (PEF) en de reductie van CO2-uitstoot.
  • Verder verzorgt een Marketing Commissie de publicaties rond wet- en regelgeving om gebruikers van pompen verder te kunnen ondersteunen.
  • Ten slotte is er ook de Netwerk Commissie, die in directe verbinding staat met kleinere pompenfabrikanten, om zo bepaalde vaak voorkomende problemen te counteren. Samen sta je immers sterker!“

Missie

De missie van Europump is volgens van den Born het ontwikkelen van relevante programma's en hulpmiddelen om de Europese pompenindustrie te ondersteunen. “En dat,“ zo weet de voorzitter van Europump, “is een heel belangrijk verhaal dat ook aansluit bij het hele Ecopump-gebeuren. Het bepalen van wetten en regels in Europa kan soms zomaar op tafel liggen, wat maakt dat je als industrietak stevig in je schoenen moet staan om gezamenlijk weerwoord te kunnen bieden. Zo niet, riskeer je plots geconfronteerd te worden met ondoenbare wet- en regelgeving. Dat is precies waarvoor we - in samenspraak met de Europese Commissie - willen opkomen als Europump, om zo te kunnen voorzien in een werkbare situatie. Energiereductie en milieuvriendelijkheid zijn hierbij de kernthema's die we vooropstellen. Hierbij richten we ons niet enkel op de grote bedrijven, maar zeker ook op kleine en middelgrote firma's.“

WAT IS ECOPUMP?

Het Ecopump-initiatief is sinds de conceptie in 2004 zowat het vlaggenschip van Europump.
“Het komt er vandaag op neer dat het hydraulische deel van de producten - centrifugaalpompen zeg maar - hoort te voldoen aan een bepaald efficiëntieniveau. Stap 1 situeert zich dus op het niveau van de componenten. Verdere besparingen kunnen worden bekomen door de blik te verruimen en te kijken naar het samengebouwde product met dus de (elektro)motor en de (frequentiegestuurde) aandrijving. Uiteindelijk bekijken we dus niet enkel het besparingsniveau bij nieuwleveringen, maar ook dat bij de zogenaamde Installed Base (de producten die in het veld staan). Hier zou je bv. nieuwe componenten kunnen inbouwen, waardoor de installatie in haar geheel energie-efficiënter wordt.

Om bedrijven daarbij te helpen, zijn we, na een studie van de Universiteit van Darmstadt, tot een soort 'goed & fout-schema' gekomen dat rekening houdt met de ontwerpeisen, om te kijken of een pomp wel binnen het acceptabele spectrum van efficiency valt. Een index toont aan waaraan men hoort te voldoen, een grafiekje toont het ideale werkgebied aan van de pomp om te kunnen voldoen aan de gestelde rendementseisen. Wat we willen aantonen, is dat, hoe fantastisch een pomp ook ontworpen kan zijn, het rendement maar flauwtjes is wanneer deze niet op de goede manier wordt ingezet.“

MILIEUVRIENDELIJKE POMPINSTALLATIES

Martijn van den Born
Martijn van den Born tijdens diens uiteenzetting op Pumps & Valves 2017

Het milieubewustzijn zit stevig ingebakken in het DNA van Europump, en dat moet ook, klinkt het. “Pompen zijn immers, samen met ventilatoren, een van de grootste energieverbruikers die er zijn. Of 'waren', want er zijn de afgelopen jaren best veel inspanningen geleverd om het energieverbruik van deze machines te reduceren, al neemt ook het aantal pompen - en dus ook de gezamenlijke energiebehoefte - nog steeds toe. De systeemeisen van milieuvriendelijke pompinstallaties moet men integreren in het pompontwerp. Daarnaast proberen we een bewustwording te creëren dat niet enkel de pomp, maar de totale installatie en ook vooral het correct inregelen bijdragen aan het totaalplaatje. Intussen weten we dat het grote energieverbruik van de pomp zich niet situeert in de productie of het recycleren van de pomp, maar voornamelijk schuilt in de gebruikersfase. Als Europump zijnde hebben we hier niet zodanig veel invloed op.“

“Pompen zijn een van de grootste energieverbruikers die er zijn. Of 'waren', want er zijn de afgelopen jaren best veel inspanningen geleverd om het energieverbruik van deze machines te reduceren, al neemt ook het aantal pompen - en dus ook de gezamenlijke energiebehoefte - nog steeds toe."

EFFICIENTIE IS EEN SAMENSPEL VAN FACTOREN

Energievernietiging door slechte inregeling

“Het is de droom van iedere regelgever om iedere pomp te laten opereren op het best efficiency point (BEP). In de praktijk komt het erop aan om, om de pomp op dit punt te krijgen en dus niet aan energievernietiging te doen, een juiste inregeling te voorzien. Dit alles is nét de reden waarom men de uitgebreide productaanpak of Extended Product Approach besloot te introduceren.“

"Met een vast toerental kan je de pomp immers niet inregelen op basis van de werkelijke situatie. Een regelbaar toerental laat je toe de theoretische benadering van efficiëntie te overstijgen."

Volgens van den Born werden fabrikanten de jongste jaren geconfronteerd met eisen ten aanzien van respectievelijk pompen en elektromotoren.
“Afzonderlijk kunnen alle elementen fantastische rendementen halen, maar worden ze verkeerd samengesteld of ingezet, dan win je niks. Dat is de boodschap. Om energieverlies tegen te gaan bij deze zogenaamde Extended Product Approach ('kijken naar het systeem in plaats van naar de component'), is een frequentieregelaar noodzakelijk. Met een vast toerental kan je de pomp immers niet inregelen op basis van de werkelijke situatie. Een regelbaar toerental laat je toe de theoretische benadering van efficiëntie te overstijgen. Je hoeft de druk dus niet langer te smoren met een reduceerventiel (regelklep). Door een laag toerental toe te passen, zal er ook minder slijtage optreden. “Bovendien is de aanschafprijs van een frequentieregelaar anno 2017 dusdanig toegankelijk geworden dat ook de terugverdientijd met het oog op een lagere energievernietiging behoorlijk ingekort wordt. Eigenlijk is het zelfs een must, zeker bij grotere pompen, om deze zo in te regelen.“

Andere valkuilen

Niet enkel bij een nieuwe installatie, maar ook bij een bestaand systeem schuilt er een potentieel rendementsverlies wanneer een nieuwe pomp in een bestaand leidingswerk wordt geplaatst. “Daar waar pompgrafieken in het verleden veelal erg steil waren, zijn ze vanwege die hoogrendementseisen veel vlakker geworden. Dat betekent dat het werkingsgebied ook veel beperkter is. In de praktijk moet je hierdoor veel keuriger meten, om jezelf ervan te vergewissen dat de pomp ook daadwerkelijk op dat bepaalde bedrijfspunt zal draaien. En net dat is de voorwaarde om de gewenste besparingen te kunnen realiseren. Ook is een bedrijfszekere situatie enkel dan gewaarborgd.

"Daar waar pompgrafieken in het verleden veelal erg steil waren, zijn ze vanwege die hoogrendementseisen veel vlakker geworden. Dat betekent dat het werkingsgebied ook veel beperkter is. In de praktijk moet je hierdoor veel keuriger meten."

Bijvoorbeeld: je plaatst een hoogrendementspomp, om dan te moeten vaststellen dat deze levensduur aanzienlijk afneemt omdat deze veel meer van het systeem vergt dan een laagefficiënte pomp. Ook matige of slechte zuigcondities kunnen hierbij van invloed zijn. Als bestaande zuigleidingen bijvoorbeeld gebaseerd zijn op een lagere doorstroom en de pomp niet goed ingeregeld is, dan stijgt de kans op mechanische schade aan de pomp, omdat het systeem niet in staat is voldoende vloeistof aan de pomp te leveren, de zogenaamde NPSH-problematiek. Het komt er dus op aan een correcte dimensionering te voorzien om zo cavitatie te vermijden. Ook het gebruik van korte knieën en bochten vlak voor de pompinlaat - wat in de praktijk voor alle duidelijkheid erg vaak gebeurt - zorgt voor heel wat turbulentie, een gegeven dat alleen maar toeneemt wanneer ook het rendement van de pomp stijgt. Voorzie dus een leiding die voldoende lang is voor de pomp, met een excentrisch verloop, waardoor de leiding in principe ook zelfontluchtend is. Het zijn maar enkele van de voorwaarden om tot een goed pompsysteem te komen.“

Eco Design

REGELGEVING

(Te) complex

De regelgeving is complex. Te complex, volgens van den Born. “Tot op vandaag is die zogenaamde Extended Product Approach niet in de wetgeving ondergebracht. Een gemiste kans, want door op het totaalplaatje te focussen, ligt de grootste energiebesparing binnen handbereik. Zolang er geen Europese richtlijnen in voege worden genomen, zullen bedrijven geen extra inspanningen leveren. Er moet iets tegenover staan. Daarom ijveren we ervoor een incentive van de overheid te krijgen, om gebruikers te bewegen om hun systemen te upgraden. Via lastafhankelijke metingen en een frequentieregelaar voor het aansturen van de pomp kan al heel veel worden bekomen.“

“Tot op vandaag is de Extended Product Approach niet in de wetgeving ondergebracht. Een gemiste kans, want door op het totaalplaatje te focussen, ligt de grootste energiebesparing binnen handbereik."

Installed Base

Het loont zeker om naar het volledige systeem te kijken, en dat probeert Europump ook zo veel mogelijk duidelijk te maken aan wie het maar horen wil. “We voeren constant gesprekken met de mensen die het beleid bepalen“, verzekert van den Born. “Eind april 2018 zou uiteindelijk een beslissing vallen. Heel spannend wat daar allemaal staat te gebeuren. Mochten we onze inspanningen dan toch niet vertaald zien in een vorm van regelgeving rond de efficiëntie van systemen, dan houden we er voortaan onze handen van af. Als we, als Europump zijnde, na vijftien jaar onze inspanningen niet in de nodige regelgeving vertaald zien, dan moeten we onze conclusies trekken.“

"Als we, als Europump zijnde, na vijftien jaar onze inspanningen niet in de nodige regelgeving vertaald zien, dan moeten we onze conclusies trekken."

Verantwoordelijkheid, controle & toezicht

Uitgebreide systeemaanpak biedt dus de grootste energiebesparing, maar dit is tot op heden nog niet in enige vorm van wetgeving opgevat. En zolang er geen wetgeving tegenover staat, pakken mensen dit niet aan op eigen houtje. Dus is er nood aan een vorm van controle. Regelgeving voorschrijven is één aspect, maar hoe kan zoiets worden gecontroleerd? Pompfabrikanten leveren de pompen aan installatiebedrijven, die ze op hun beurt plaatsen bij eindklanten. Het is natuurlijk afhankelijk van wie een pomp uiteindelijk in bedrijf neemt, waar de verantwoordelijkheid komt te liggen en of de pomp al dan niet voldoet aan de gestelde rendementseisen.